Ιστορία

Πως πήρε το όνομα του το νησί

Υπάρχουν πολλές εκδοχές για το πώς πήρε το όνομα του το νησί. Σύμφωνα με τον Όμηρο το νησί λεγόταν Κίος ή Κέως. Η πιο παλιά εκδοχή του ονόματος αναφέρεται στην Χιόνη, κόρη του πρώτου Βασιλιά της Χίου του Οινοπίωνα. Ακόμα ένα μυθικό πρόσωπο που διεκδικεί την πατρότητα του ονόματος είναι ο Χίος, γιος του Ποσειδώνα ή του Ωκεανού, εξαιτίας του χιονιού που έπεσε κατά την γέννηση του.

Άλλες εκδοχές θέλουν το όνομα να προέρχεται από τους Σύριους. Σύμφωνα με τον Ισίδωρο (ιστορικό και γεωγράφο) Χίο λέγανε οι Σύριοι την μαστίχα, ενώ κατά τον Dapper το όνομα βγήκε από την Συριακή λέξη Chia που σήμαινε φίδι (όφις). Αυτή η εκδοχή εξηγεί και το γεγονός ότι στο παρελθόν το νησί λεγόταν Οφιούσα, εξαιτίας των φιδιών που είχε.

Άλλες απόψεις για το όνομα είναι Πιτυούσα, εξαιτίας των πολλών πεύκων, Αριούσα, Αιθάλη και Αρεθούσα

 

Προϊστορία

Το νησί της Χίου κατοικήθηκε από τα προϊστορικά χρόνια. Από τις αρχές της Νεολιθικής περιόδου άρχισε να αναπτύσσεται πολιτισμός και οι ανασκαφές που έχουν γίνει στο Άγιο Γάλας και στο Εμπορειό έχουν δείξει διαφορετικά στάδια πολιτισμού. Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι Πελασγοί, οι οποίοι ήρθαν από την Θεσσαλία και από τους οποίους μέχρι και σήμερα έχουν μείνει πολλά τοπωνύμια στο νησί. Αργότερα εγκαταστάθηκαν οι Αβάντες, οι οποίοι ξεκίνησαν από την Εύβοια και τέλος οι Ίωνες. Όλοι αυτοί οι λαοί έζησαν για χιλιετίες στην Χίο και με την ανάμειξη τους με τους Δωριείς προήλθε ο πληθυσμός της Χίου. Ιστορικές αναφορές έχουμε από τον Στράβωνα για τους Κάρες και Λέλεγες που προηγήθηκαν των Ιώνων.

 

Κλασσική εποχή

Γύρω στο 1000 π.Χ, Έλληνες Ίωνες από την ηπειρωτική Ελλάδα αποίκισαν την Χίο μαζί με την Σάμο και ακόμα 10 πόλεις από τα παράλια της Μικράς Ασίας, ιδρύοντας την Δωδεκάπολη. Σε σύντομο χρονικό διάστημα διασκορπίστηκαν στο εσωτερικό του νησιού και δημιούργησαν οικισμούς εκεί όπου σήμερα βρίσκονται τα Καρδάμυλα, ο Βολισσός, τα Κοίλα, τα Φανά κ.α..

Κατά την περίοδο της Ιωνικής αποίκησης η Χίος γνώρισε μεγάλη ακμή σε διάφορους οικονομικούς τομείς. Η ναυτιλία άνθησε και η Χίος αναδείχτηκε σε κυρίαρχη πόλη και κομβικό σημείο στον δρόμο προς τον Εύξεινο Πόντο και την Μεσόγειο. Τα Χιώτικα πλοία όργωναν τις θάλασσες και παράλληλα το διαμετακομιστικό εμπόριο αναπτύσσεται και αποφέρει τεράστια κέρδη. Εκτός από την ανάπτυξη της ναυτιλίας, η κοινωνία του νησιού δημιουργεί μεγάλα κέρδη από την μαστίχα και τον Αριούσιο Οίνο που υπήρξε ονομαστός για την εξαιρετική του ποιότητα και την πανάκριβη τιμή του.

Τα πρώτα χρόνια της Ιωνικής εγκατάστασης το πολίτευμα που επικρατούσε ήταν Μοναρχικό. Από τον 6ο αιώνα π.Χ το πολίτευμα φέρεται ως συντηρητική Ολιγαρχία ή μια μορφή Δημοκρατίας στα πρώτα της βήματα. Ήδη από τα μέσα του 7ου π.Χ αιώνα οι Χιώτες διαμόρφωσαν ένα τυπικό είδος Πόλης – Κράτους μέσα από το οποίο απολάμβαναν πολιτική σταθερότητα και ευημερία. Επακόλουθο της πολιτικής και οικονομικής ευημερίας ήταν και η άνθηση των γραμμάτων.

Η άνθηση αυτή της Χίου έφτασε στο τέλος της το 493 π.Χ όταν κατακτήθηκε από τους Πέρσες. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου οι Πέρσες προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στο νησί λεηλατώντας και πυρπολώντας σπίτια, ναούς, αμπελώνες, και στέλνοντας μεγάλο αριθμό αιχμαλώτων στα βάθη της Περσίας. Κατά την μάχη της Μυκάλης 479 π.Χ οι Χιώτες απέκτησαν την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους, εισέρχονται στην Αθηναϊκή Συμμαχία και ακολουθεί μια περίοδος 50 χρόνων ειρήνης και ανάπτυξης. Ακόμα και ο Θουκυδίδης χαρακτηρίζει τους Χιώτες ως τους πλουσιοτάτους των Ελλήνων και επαινεί την ευνομία του νησιού. Η περίοδος του Πελοποννησιακού πολέμου βρίσκει την Χίο να πολεμά στο πλευρό των Αθηναίων μέχρι και την καταστροφική ήττα τους στην Σικελία, οπότε και στρέφονται στο πλευρό των Σπαρτιατών. Εισχωρούν εκ νέου στη Νέα Αθηναϊκή Συμμαχία το 394 με την υπογραφή της Ανταλκιδείου Ειρήνης. Στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην Χίο εγκαθίσταται Μακεδονική Φρουρά και αποκαθίσταται το πολίτευμα. Μετά το θάνατο του Αλέξανδρου η Χίος αποτέλεσε τμήμα του Μακεδονικού Κράτους και στην συνέχεια πέρασε στην κυριαρχία του Πτολεμαίου, των Σελευκιδών και του βασιλιά της Περγάμου.

Όταν οι Ρωμαίοι κατέκτησαν τον Ελλαδικό χώρο η Χίος συμμάχησε μαζί τους, κατά των Σελευκιδών της Συρίας (190 π.Χ), αποκτώντας σπουδαία προνόμια. Αυτή η συμμαχία με τους Ρωμαίους υπήρξε μοιραία κατά τους Μιθριδατικούς πολέμους όπου ο στρατηγός Μιθριδάτης κατέστρεψε την Χίο.

 

Προχριστιανική εποχή και Βυζάντιο

Αναφορές για το ποτέ ακριβώς εξαπλώθηκε ο Χριστιανισμός στο νησί είναι περιορισμένες και αντικρουόμενες. Σύμφωνα με την παράδοση ο Απόστολος Παύλος πέρασε από την Χίο το 54 μ.Χ, θεωρία που αμφισβητείται από ιστορικούς. Ο πρώτος που ανέπτυξε δραστηριότητα στην διάδοση του χριστιανισμού ήταν ο Άγιος Ισίδωρος, όπως μαρτυρούν βιογραφίες του για τον προσηλυτισμό κάποιας γυναίκας ελαφρών ηθών ονόματι Άφρα. Η πρώτη βεβαιωμένη αναφορά για τον Χριστιανισμό στο νησί γίνεται στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια το 451 μ.Χ.

Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την εξάπλωση του Χριστιανισμού, η Χίος ήταν για πολλούς αιώνες υπό την κυριαρχία του Βυζαντίου. Κατά αυτή την περίοδο αναγνωρίζεται η στρατηγική θέση του νησιού, ξεκινά η οχύρωση του και κατασκευάζεται το κάστρο της πόλης. Το 1042 ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Μονομάχος κτίζει την Νέα Μονή που αποτελεί σημείο αναφοράς της βυζαντινής περιόδου του νησιού. Το 1124 και 1171 οι Βενετοί προσπαθούν να καταλάβουν το νησί. Μετά το 1204 η Χίος υπάγεται στο λατινικό κράτος της Κωνσταντινούπολης αλλά απελευθερώνεται από τον Ιωάννη Δούκα Βατατζή το 1225.

 

 

Γενουατοκρατία

Το 1346 η Χίος καταλαμβάνεται από τους Γενουάτες που αποτελούσαν ανερχόμενη δύναμη εκείνη την εποχή. Για δυο ολόκληρους αιώνες, όσο και η κυριαρχία των Γενοβέζων στο νησί, παρατηρήθηκε μεγάλη πρόοδος σε οικονομικό αλλά και σε πολιτιστικό επίπεδο. Το νησί δόθηκε αρχικά σε 29 εμπόρους και πλοιοκτήτες οι οποίοι εγκαθίδρυσαν μια εταιρεία αποθεμάτων γνωστή ως Μαόνα. Αυτοί είναι που οργάνωσαν το εμπόριο μαστίχας, εισήγαγαν την καλλιέργεια των εσπεριδοειδών, και εγκαθίδρυσαν βιομηχανία μεταξιού. Την ίδια περίοδο ανέλαβαν πολλά δημόσια έργα, αλλά η διοίκηση τους ήταν αυστηρή και καταπίεζαν τους κατοίκους με αποτέλεσμα να προκαλέσουν την δυσαρέσκεια και το μίσος πολλών Χιωτών.

 

Τουρκοκρατία

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Χίος συνέχισε να αναπτύσσεται και να απολαμβάνει πολλά προνόμια, θρησκευτικά και πολιτικά, σε αντίθεση με ότι επικρατούσε στην υπόλοιπη Ελλάδα. Αυτήν την περίοδο γνωρίζουν μεγάλη άνθιση οι τέχνες και τα γράμματα. Όλη αυτή η ευημερία διακόπηκε το 1822 όταν η Χίος επαναστάτησε στο πλευρό της υπόλοιπης Ελλάδας. Οι Τούρκοι για να τιμωρήσουν τους Χιώτες προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στο νησί. Οι λεηλασίες, οι πυρπολήσεις και οι σφαγές ερήμωσαν τον τόπο και οδήγησαν πολλούς Χιώτες να αναζητήσουν άλλους τόπους, στη Ελλάδα και το εξωτερικό, για να γλιτώσουν από το μένος των Τούρκων. Παρά τους αγώνες των Χιωτών, την πυρπόληση της Τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη, και την εκστρατεία του Γάλλου Φαβιέρου το 1827, η Χίος παραμένει κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό. Το νησί προσπαθεί να ξανασταθεί στα πόδια του και να καταφέρει να αποκτήσει την παλιά του αίγλη, αλλά ο καταστρεπτικός σεισμός του 1881 είναι ένα ακόμα μεγάλο πλήγμα που μετατρέπει τα πάντα σε ερείπια.

 

Νεότερα χρόνια

Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους η Χίος απελευθερώνεται και ενώνεται με τον εθνικό κορμό (11 Νοεμβρίου 1912). Στο νησί, που προέρχεται από την μεγάλη καταστροφή του 1881, αρχίζουν να κτίζονται σπίτια σε νεοκλασικό ρυθμό, αλλά σύντομα παρασύρεται από τον ρυθμό της εποχής και ακολουθεί την επικρατούσα αρχιτεκτονική. Το 1941(4 Μαρτίου) το νησί γνωρίζει για μια ακόμα φορά την κατοχή όταν κατελήφθη από τους Γερμανούς. Για τρία χρόνια η Χίος βρίσκεται υπό την εξουσία των κατοχικών δυνάμεων στην διάρκεια της οποίας σημειωθήκαν ηρωικές πράξεις αντίστασης. Την  απελευθέρωση γνώρισε στις 10 Σεπτεμβρίου 1944

 

Σήμερα

Σήμερα η Χίος αποτελεί ένα από τα πλουσιότερα νησιά της Ελλάδας. Κύριο λιμάνι είναι της Χίου, ενώ δευτερευούσης σημασίας λιμάνια αποτελούν αυτά των Μεστών, της Λαγκάδας, και του Μαρμάρου. Στην οικονομική διάρθρωση του νησιού σημαντικό ρολό παίζει η ναυτιλία, ενώ η γεωργία και η κτηνοτροφία συνεχώς περιορίζονται. Η ναυτιλία απασχολεί περίπου το 1/3 των εργαζομένων και εξασφαλίζει τα 3/4 του εισαγόμενου συναλλάγματος. Οι βιομηχανικές μονάδες που απασχολούσαν ένα μικρό ποσοστό εργαζομένων συνεχώς συρρικνώνονται και περιορίζονται στην παραγωγή γλυκών κουταλιού.

Τα τελευταία χρόνια σημαντικό ρόλο στην οικονομία παίζουν τα κοιτάσματα αντιμονίου στον Κέραμο, οι ιαματικές πηγές στα Αγιάσματα, και ο τουρισμός. Ειδικά, στον τομέα του τουρισμού γίνονται οργανωμένες προσπάθειες να προσελκύσει κάθε χρόνο όλο και περισσότερους τουρίστες, στοχεύοντας όχι μόνο στον απλό τουρίστα που θα επισκεφτεί το νησί για τις καλοκαιρινές διακοπές, αλλά και στην ανάπτυξη του θρησκευτικού και επιχειρηματικού τουρισμού. Ένα από τα κύρια προϊόντα είναι η μαστίχα που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην οικονομική και κοινωνική ιστορία του νησιού.

Στις 19 Αυγούστου 2012 το νησί δοκιμάστηκε για μια ακόμα φορά από την μεγάλη φωτιά που έκαψε πολλά στρέμματα πρασίνου. Εκτός από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, η οικονομική ζημιά είναι ανυπολόγιστη αφού η φωτιά έκαψε το 1/3 των μαστιχόδεντρων. Η ζημιά είναι μεγάλη αν λάβουμε υπόψη μας ότι για να μπορέσει να αποδώσει ένα μαστιχόδεντρο την μέγιστη παραγωγή του χρειάζονται 15 χρόνια.


Scroll to top